ZEYNEP BİRSU ÇİNÇİN
Giáo sư Hóa sinh Y học , Sinh học Ung thư và Ung thư học Dịch chuyển

 Ngày 29 tháng 12, 2025

Năm 2025, trí tuệ nhân tạo (AI) đã không còn là một “diễn viên phụ” trong ngành dược phẩm mà đã trở thành một lực lượng định hình quyết định trong ngành Dược. Những gì từng chỉ xuất hiện trong các dự án thử nghiệm và bản trình bày khái niệm nay đã từng bước đi vào các Hướng dẫn của cơ quan quản lý, thành công ở giai đoạn cuối, các thỏa thuận trị giá hàng tỷ đô la và các tiêu chí thử nghiệm được công nhận.

Sự thay đổi này không còn mang tính giả định mà đã được ghi nhận trong các hành động của FDA và EMA, các cuộc điều tra của Reuters và Financial Times, cũng như các công bố chính thức của doanh nghiệp.

AI không chỉ rút ngắn thời gian phát minh ra thuốc mới (patented drug) mà nó đang tái định nghĩa cách thức tạo ra bằng chứng, cách thiết kế các phân tử thuốc mới và cách tổ chức vận hành của các Công ty dược.

Mười phát kiến dưới đây phản ánh một thực tế rõ ràng: 2025 là năm AI trở thành một phần của “hệ điều hành cốt lõi” của ngành Dược:

1. FDA ban hành Dự thảo Hướng dẫn mang tính bước ngoặt về AI trong quyết định quản lý thuốc

Tháng 1/2025, FDA Hoa Kỳ công bố hướng dẫn dự thảo: “Các cân nhắc về việc sử dụng trí tuệ nhân tạo để hỗ trợ quyết định quản lý đối với thuốc và sản phẩm sinh học”. Văn bản này định hình cách các nhà tài trợ chứng minh độ tin cậy của mô hình AI cho một “bối cảnh sử dụng” cụ thể trong hồ sơ nộp để đăng ký thuốc

2. EMA (CHMP) phê duyệt công cụ AI cho thử nghiệm MASH  (AIM-NASH)

Tháng 3/2025, Reuters đưa tin Ủy ban thuốc của EMA đã chấp thuận AIM-NASH trong các thử nghiệm lâm sàng để đánh giá mức độ nghiêm trọng của MASH, giúp tạo ra tiêu chí thử nghiệm nhất quán hơn so với cách chấm điểm thủ công truyền thống.

3. FDA công nhận công cụ AI đầu tiên hỗ trợ phát triển thuốc cho bệnh gan (AIM-NASH)

Tháng 12/2025, Reuters đưa tin FDA đã công nhận AIM-NASH là công cụ AI đầu tiên hỗ trợ phát triển thuốc trong lĩnh vực này, nhằm chuẩn hóa và tăng tốc đánh giá.

4. Thuốc điều trị vẩy nến “do AI thiết kế” đạt thành công giai đoạn cuối (Takeda / Zasocitinib)

Tháng 12/2025, Reuters đưa tin thuốc zasocitinib của Takeda đã thành công trong hai nghiên cứu giai đoạn cuối về bệnh vẩy nến; hợp chất này có nguồn gốc từ Nimbus và được mô tả là do AI phát triển.

5. AstraZeneca ký thỏa thuận hợp tác R&D với CSPC trị giá tới 5,33 tỷ USD

  Ngày 13/6/2025, AstraZeneca công bố hợp tác chiến lược với Công ty CSPC Pharmaceuticals tập trung vào nghiên cứu dựa trên AI để khám phá các ứng viên thuốc uống mới cho nhiều chỉ định.

6. AstraZeneca ký thỏa thuận 555 triệu USD kết hợp AI + CRISPR để khám phá mục tiêu miễn dịch (Algen Biotechnologies)

Tháng 10/2025, Financial Times đưa tin AstraZeneca hợp tác với Công ty Algen Biotechnologies nhằm kết hợp AI với CRISPR để khám phá mục tiêu trong miễn dịch học.

7. Eli Lilly ký thỏa thuận nền tảng AI trị giá 1,3 tỷ USD cho thuốc điều trị bệnh béo phì thế hệ mới (Superluminal)

Tháng 8/2025, Reuters đưa tin Lilly hợp tác với Superluminal (trị giá tới 1,3 tỷ USD) để sử dụng nền tảng AI của công ty này nhằm xác định và phát triển các ứng viên thuốc mới cho bệnh béo phì và bệnh tim mạch.

8. Lilly hợp tác với NVIDIA xây dựng siêu máy tính AI cho phát triển thuốc

Tháng 10/2025, Reuters đưa tin Lilly hợp tác với NVIDIA để xây dựng siêu máy tính (DGX SuperPOD / DGX B300) nhằm huấn luyện mô hình trên dữ liệu thí nghiệm khổng lồ; đồng thời nhắc đến nền tảng AI liên kết TuneLab của Lilly.

9. Isomorphic Labs huy động 600 triệu USD để thúc đẩy thuốc do AI thiết kế tiến vào phòng khám

Tháng 3/2025, Isomorphic Labs công bố huy động 600 triệu USD để phát triển công cụ thiết kế thuốc bằng AI và đưa các chương trình tiến gần hơn đến thử nghiệm lâm sàng.

10. OpenAI tham gia hợp tác phát triển dược phẩm với Thermo Fisher và Lundbeck

Tháng 10/2025, Thermo Fisher công bố hợp tác với OpenAI để tích hợp AI tiên tiến vào hoạt động thử nghiệm lâm sàng. Cũng trong tháng 10/2025, Lundbeck công bố hợp tác chiến lược với OpenAI trên toàn chuỗi giá trị (từ phân tử đến bệnh nhân).

KẾT LUẬN

Tóm lại, những phát triển này cho thấy một sự thật sâu sắc: AI không còn được đánh giá bằng tính mới lạ, mà bằng sự tin cậy của cơ quan quản lý, tác động lâm sàng và phân bổ đầu tư trong phát triển thuốc. Cơ quan quản lý đang công nhận các công cụ AI. Các thử nghiệm lâm sàng giai đoạn cuối đang chứng tỏ những thành công với phân tử do AI thiết kế. Các tập đoàn dược phẩm cam kết đầu tư hàng tỷ đô la không phải chỉ cho thử nghiệm, mà cho hạ tầng AI và nền tảng dài hạn. Chiến lược cạnh tranh đã thay đổi.

Không còn là vấn đề “Có nên dùng AI trong ngành dược phẩm không?” mà là “Công ty nào có thể tích hợp AI một cách có trách nhiệm, đáng tin cậy và ở quy mô lớn - trước khi nó trở thành tiêu chuẩn của ngành Dược?”

Bước sang năm 2026, tín hiệu đã rõ: “AI không phải chỉ là tương lai của ngành Dược. AI đã và đang định hình những ai sẽ dẫn đầu trong cuộc đua”.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. AstraZeneca. (2025, June 13). AstraZeneca enters strategic collaboration with CSPC Pharmaceuticals focused on AI-enabled research.
2. H. Lundbeck A/S. (2025, October 27). Lundbeck and OpenAI join forces to unlock innovation and boost productivity.
3. Isomorphic Labs. (2025, March 31). Isomorphic Labs announces $600 million funding to further develop its next-generation AI drug design engine and advance therapeutic programs into the clinic.
4. Reuters. (2025a, March 20). EU health regulator clears use of AI tool in fatty liver disease trials.
5. Reuters. (2025b, December 9). US FDA qualifies first AI tool to help speed liver disease drug development.
6. Reuters. (2025c, December 18). Takeda’s AI-crafted psoriasis pill succeeds in late-stage studies.
7. Reuters. (2025d, August 14). Lilly signs up to $1.3 billion deal with Superluminal to develop obesity medicines.
8. Reuters. (2025e, October 28). Lilly partners with Nvidia on AI supercomputer to speed up drug development.
9. Thermo Fisher Scientific. (2025, October 16). Thermo Fisher Scientific to accelerate life science breakthroughs with OpenAI.
10. U.S. Food and Drug Administration. (2025a, January). Considerations for the Use of Artificial Intelligence to Support Regulatory Decision-Making for Drug and Biological Products: Draft Guidance for Industry and Other Interested Parties.

Financial Times. (2025, October). AstraZeneca signs $555mn AI deal to identify immunology targets.